Krzysztof Penderecki, fot. Judyta Papp Krzysztof Penderecki

     Urodził się 23 listopada 1933 roku w Dębicy. Kompozycję zaczął studiować pod kierunkiem Franciszka Skołyszewskiego. Studia kontynuuje na Akademii Muzycznej w Krakowie pod kierunkiem Artura Malawskiego i Stanisława Wiechowicza, i kończy je w 1958 roku. Został wtedy mianowany profesorem Akademii. W latach 1966-68 Penderecki jest wykładowcą w Volkwang Hochschule für Musik w Essen (Niemcy). W roku 1968 otrzymuje stypendium w Niemczech w ramach wymiany studentów (DADD). Zostaje mianowany rektorem krakowskiej Akademii Muzycznej w 1972 roku.
     Pierwszy publiczny występ Pendereckiego na arenie międzynarodowej ma miejsce w 1959 roku na Festiwalu Warszawska Jesień, gdzie wykonuje Strofy, jeden z trzech utworów za które otrzymuje pierwsze nagrody na II Ogólnopolskim Konkursie dla Młodych Kompozytorów. Pozostałymi dwoma utworami były Psalmy Dawida i Emanacje. W roku 1959 komponuje Tren ofiarom Hiroszimy, jedną z najbardziej znanych i najczęściej wykonywanych kompozycji, za którą otrzymuje nagrodę UNESCO. Tren zapoczątkował pasmo sukcesów utworów Anaklasis na Donaueschinger Musiktage w roku 1960, Polymorphii, Fonogramów i Psalmu w roku następnym, i w roku 1966, Pasji wg św. Łukasza, pierwszego wielkiego dzieła w karierze Pendereckiego. Utwór ten został napisany na zamówienie Westdeutscher Rundfunk w Kolonii dla uczczenia 700-lecia katedry w Münster, w której był po raz pierwszy wykonywany 30 marca 1966 roku. W tym dniu narodził się nowy Penderecki. Wykonanie to stanowi punkt zwrotny w jego karierze, dzięki niemu staje się najbardziej uznanym artystą od czasów Igora Strawińskiego. W następnym roku komponuje i wykonuje kolejne wielkie dzieło chóralne Dies Irae, znane również jako Oratorium Oświęcimskie.
     W latach 1968-69 Penderecki pisze swoją pierwszą operę, Diabły z Loudun na zamówienie Opery w Hamburgu, gdzie ma miejsce premiera w roku 1969. Od tego czasu dzieło to było wiele razy wykonywane, transmitowane przez radio, telewizję i wydawane na płytach.
     Kolejne wielkie dzieło Pendereckiego to Jutrznia. Pierwsza część kompozycji, Złożenie do grobu, miało premierę w katedrze w Altenbergu w 1970 roku. Część druga, Zmartwychwstanie, miała premierę rok póżniej w katedrze w Münster. Wtedy na zamówienie ONZ pisze kolejne dzieło oratoryjne, kantatę Kosmogonia. Premierę utworu uświetnili swoją obecnością prezydenci, członkowie rodzin królewskich i premierzy, a dzieło powszechnie okrzyknięto błyskotliwym i nadzwyczaj oryginalnym. W roku 1971 komponuje De natura sonoris II dla Zubina Mehty. Dzieło to oparte zostało na utworze o tym samym tytule, napisanym w 1966 roku.
     W roku 1972 Penderecki rozpoczyna karierę jako dyrygent. Od tegoż roku dyryguje największymi orkiestrami świata.
     W latach 1972-78 Krzysztof Penderecki jest profesorem na Yale University School of Music.
     Penderecki kończy swą I Symfonię w 1973 roku i osobiście dyryguje jej światową prapremierą w Peterborough (Anglia). Ponadto komponuje Canticum Canticorum Salomonis i pisze Magnificat, jedno z najważniejszych dzieł na bas solo, zespół wokalny, dwa chóry mieszane, chór chłopięcy i orkiestrę. Magnificat został napisany dla uczczenia 1200-lecia katedry w Salzburgu. Premiera utworu odbyła się na Festiwalu Salzburskim w 1974 roku pod batutą samego Pendereckiego.
     Drugie dzieło operowe Pendereckiego - Raj utracony. Sacra rappresentazione, oparte jest na libretcie Christophera Fry na podstawie Miltona. Utwór miał swą prapremierę w Lyric Opera of Chicago dnia 29 listopada 1978 roku. W styczniu 1979 roku Penderecki dyryguje sceniczną wersją Raju utraconego w Teatrze La Scala w Mediolanie i, po zaproszeniu przez Papieża Jana Pawła II, daje koncert w Watykanie. Światowa premiera I Koncertu skrzypcowego odbyła się w Bazylei w kwietniu 1977, z solistą Isaakiem Sternem. Pierwszym wykonaniem II Symfonii dyrygował Zubin Mehta 1 maja 1980 roku, również na festiwalach w Salzburgu i Lucernie podczas tournée po Europie.
     Te Deum, napisanym w latach 1979/80 na głosy solowe, chór i orkiestrę, Penderecki dyryguje podczas prapremiery w Asyżu latem 1980 roku. W roku 1981 Te Deum jest wykonywane w Nowym Jorku, Berlinie, Warszawie i Paryżu. 11 stycznia 1983 roku Penderecki dyryguje prapremierą swojego II Koncertu wiolonczelowego, z towarzyszeniem Filharmoników Berlińskich i solisty Mścisława Rostropowicza. Kolejne utwory to Koncert altówkowy (premiera 24 lipca 1983 roku w Caracas) i Polskie Requiem, którego premiera odbywa się 28 września 1984 roku. Utwór ten został napisany na zamówienie Radia i Państwowego Teatru Wirtembergii dla uczczenia czterdziestej rocznicy zakonczenia drugiej wojny światowej. To wielkie dzieło chóralne znajduje się na afiszach koncertowych filharmonii na całym świecie od czasu premiery.
     Światowa premiera trzeciej opery Pendereckiego, Czarnej Maski, opartej na sztuce Gerharta Hauptmanna, była punktem kulminacyjnym Festiwalu w Salzburgu w 1986 roku. Zaraz po niej następują wykonania w Wiedniu. Prapremiera amerykańska ma miejsce w Operze Santa Fe latem 1988 roku.
     W marcu 1987 roku Cheruwimskaja Pieśń na chór a cappella zostaje po raz pierwszy wykonana na uroczystym koncercie w Waszyngtonie z okazji 60 urodzin Mścisława Rostropowicza. Veni Creator, również na chór a cappella, Penderecki dyryguje sam podczas uroczystości nadania doktoratu honoris causa Uniwersytetu Madryckiego w kwietniu 1987 roku. W tym samym roku otrzymuje Nagrodę Karl-Wolfa z rąk Izraelskiej Fundacji Wolfa.
     W roku 1988 Penderecki otrzymuje nagrodę Grammy od National Academy of Recording Arts and Sciences za II Koncert wiolonczelowy, nagrany dla wytwórni ERATO z Mścisławem Rostropowiczem jako solistą. W listopadzie 1989 Lorin Maazel dyryguje IV Symfonią. Adagio, napisaną na zamówienie rządu francuskiego z okazji dwuchsetlecia Rewolucji Francuskiej.
     Prapremiera czwartej opery Pendereckiego, Ubu Króla (wg Alfreda Jarry'ego) ma miejsce 6 lipca 1991 roku w Operze Monachijskiej.
     Premiera Sinfonietty odbywa się w Warszawie 16 lutego 1992 roku w wykonaniu Sinfonii Varsovii pod batutą kompozytora. Utwór ten zostaje ponownie wykonany w maju 1992 roku przez muzyków Orkiestry Filadelfijskiej i, tego samego dnia, na World Expo '92 w Sewilli. Kolejna nowa kompozycja Pendereckiego, Benedicamus Domino, na chór męski a cappella, została po raz pierwszy wykonana w kwietniu 1992 roku na Festiwalu Wielkanocnym w Lucernie.
     V Symfonia miała swą światową premierę 15 sierpnia 1992 roku w Seulu. W 1992 roku Penderecki kończy swój Koncert fletowy dedykowany Jean-Pierre Rampal'owi. Prawykonanie utworu przez Jean-Pierre Rampal'a i Orkiestrę Kameralną z Lozanny odbyło się 11 stycznia 1993 roku w Lozannie pod dyrekcją kompozytora. W sierpniu 1992 roku Penderecki kończy Benedictus na chór a cappella dla Maestro Lorina Maazela. Premiera Sanctus, ostatniej części Polskiego Requiem, ma miejsce w listopadzie 1993 roku w wykonaniu Królewskiej Filharmonii ze Sztokholmu.
     W roku 1995 Penderecki ukończył II Koncert skrzypcowy dla Anne-Sophie Mutter, którego premiera odbyła się w czerwcu 1995 roku. W grudniu 1995 odbyła się prapremiera III Symfonii z Orkiestrą Monachijską pod batutą samego kompozytora.
     Premiera Siedmiu Bram Jerozolimy, utworu napisanego na 3000 lat Jerozolimy, odbyła się 9 stycznia 1997 roku w Jerozolimie. W lutym 1997 Penderecki otrzymał nagrodę Crystal Award w Davos. Światowe prawykonanie Hymnu do św. Daniiła, napisanego z okazji 850 lat Moskwy, odbyło się 4 października 1997 w Moskwie. Premiera najnowszego utworu Pendereckiego, Hymnu do św. Wojciecha, skomponowanego dla uczczenia tysiąclecia Gdańska, odbyła się 18 pażdziernika 1997 roku.
     Prawykonanie najnowszego utworu, Credo, odbyło się w lipcu 1998 roku na Bach Festival w Eugene w stanie Oregon. Pierwsze europejskie wykonanie będzie miało miejsce 5 października 1998 w Krakowie, w ramach Festiwalu Krzysztofa Pendereckiego.
     Penderecki jest pierwszym dyrygentem gościnnym Norddeutscher Rundfunk Orchester w Hamburgu i Mitteldeutscher Rundfunk Sinfonie Orchester w Lipsku. Od 1992 roku jest dyrektorem artystycznym Festiwalu Casalsa w San Juan (Puerto Rico). We wrześniu 1997 roku Krzysztof Penderecki został dyrektorem muzycznym Sinfonii Varsovii.

Powrót